Viêm Khớp Sau Sinh Do Đâu? Dấu Hiệu Và Cách Chữa Hiệu Quả

4.9/5 - (9 bình chọn)

Viêm khớp sau sinh nở là tình trạng thường hay gặp ở phụ nữ. Điều này có thể là do thay đổi cơ địa đột ngột hoặc là dấu hiệu của bệnh lý xương khớp trước đó. Vậy làm thế nào để loại bỏ cơn đau và ngăn ngừa viêm khớp tái phát? Dưới đây, bài viết sẽ giải đáp chi tiết thắc mắc này của chị em.

Viêm khớp sau sinh là gì?

Viêm khớp sau sinh là tình trạng các khớp bị đau nhức gây khó khăn khi vận động sau khi sinh nở. Đây là một bệnh lý hình thành do hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào các khớp khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy đau nhức mệt mỏi và khó chịu trong người.

Phụ nữ sau khi sinh con rất dễ bị viêm khớp
Phụ nữ sau khi sinh con rất dễ bị viêm khớp

Theo con số thống kê từ nhiều bệnh viện lớn thì có đến 50% phụ nữ gặp phải tình trạng đau nhức xương khớp sau sinh. Vị trí khớp đau không cố định, có thể đau ở cổ tay, chân, đau lưng, đau dây chằng, sụn khớp… Tình trạng này lặp đi lặp lại nhiều lần và trở thành bệnh mãn tính.

Vì vậy, sau khi sinh con chị em bị đau khớp nên có biện pháp xử lý kịp thời để loại bỏ cơn đau nhức đồng thời ngăn chặn những diễn biến xấu của bệnh.

Nguyên nhân gây bệnh

Có rất nhiều nguyên nhân khiến phụ nữ bị sưng đau khớp sau khi sinh nở. Mỗi người nên chủ động tìm hiểu thông tin và nguyên nhân gây bệnh để hỗ trợ tốt nhất trong việc điều trị và ngăn ngừa tái phát. Dưới đây là một số nguyên nhân chính gây nên viêm khớp sau sinh.

  • Sự thay đổi về cân nặng trong quá trình mang thai: Trung bình khi mang bầu, trọng lượng cơ thể của phụ nữ sẽ tăng thêm 10 – 20 kg. Sự thay đổi này vô tình gây áp lực rất lớn tới xương khớp đặc biệt là khớp xương chậu, khớp háng, khớp gối và khớp bàn chân.
  • Thai nhi phát triển: Khi thai nhi lớn dần sẽ gây chèn ép các dây thần kinh vùng bụng và cột sống lưng. Từ đó khiến mẹ bầu có nguy cơ đối mặt với tình trạng viêm khớp cột sống sau khi sinh.
  • Do quá trình sinh nở: Sinh thường hay sinh mổ đều sẽ có những tác động nhất định đến chức năng xương khớp. Đối với trường hợp sinh thường, muốn lấy được em bé ra mẹ bầu cần phải mở rộng khớp chậu tối đa. Khi đó dây chằng bị giãn quá mức gây viêm, đau nhức vùng khớp chậu, hông.
  • Do đẻ mổ: Trường hợp đẻ mổ không tác động nhiều đến khớp háng song do mẹ bầu cần tiên thuốc tê trực tiếp vào tủy sống, làm tổn thương dây thần kinh dẫn đến đau xương khớp đặc biệt là vùng cột sống lưng.
  • Hormone thay đổi: Khi phụ nữ mang bầu sẽ có một lượng lớn hormone relaxin được sản sinh. Theo nghiên cứu y học hormone này có tác dụng giúp dây chằng và các cơ khớp thư giãn, hỗ trợ sinh nở dễ dàng hơn. Tuy nhiên sau khi sinh cơ khớp co lại về vị trí ban đầu cùng với đó là lượng relaxin sụt giảm dẫn đến tình trạng đau nhức và viêm khớp.
  • Thiếu hụt canxi: Tình trạng thiếu canxi thường hay gặp ở phụ nữ đang có bầu hoặc sau khi sinh nở. Lượng canxi không đủ có thể khiến mẹ bầu và bé bị loãng xương, gây nên đau nhức và viêm khớp sau sinh.
  • Tiền sử bệnh xương khớp: Một số trường hợp thai phụ bị mắc các bệnh lý nền có liên quan đến xương khớp trước khi sinh như bệnh lí viêm khớp cấp, viêm khớp phản ứng… dễ bị tái phát lại.
Thai nhi phát triển, cân nặng thay đổi đột ngột là một trong những yếu tố khiến mẹ bầu dễ bị viêm khớp sau sinh
Thai nhi phát triển, cân nặng thay đổi đột ngột là một trong những yếu tố khiến mẹ bầu dễ bị viêm khớp sau sinh

Như vậy tình trạng viêm khớp sau sinh chủ yếu do sự thay đổi đột ngột về sinh lý trước và sau khi sinh. Mẹ bầu nên nắm được để biết cách chủ động phòng ngừa, luyện tập hàng ngày để hạn chế tối đa tác động xấu đến xương khớp.

Dấu hiệu nhận biết viêm khớp sau sinh

Khi bị viêm đau khớp sau sinh người bệnh sẽ thấy một số triệu chứng cơ bản khá giống với bệnh viêm khớp thông thường. Các biểu hiện cụ thể gồm có:

  • Đau nhức vùng khớp: Phổ biến nhất là khớp vùng lưng, háng, đầu gối và bàn chân. Mức độ cơn đau không giống nhau, có thể đau nhức âm ỉ kéo dài hoặc các cơn đau xuất hiện với cường độ mạnh tùy vào sự nghiêm trọng của bệnh.
  • Khớp bị cứng và khó khăn khi vận động: Dấu hiệu này thường xảy ra vào buổi sáng khi mới ngủ dậy, người bệnh có cảm giác mỏi, vận động khó khăn hơn so với bình thường. Nếu là cứng khớp chân sẽ có cảm giác đứng không vững, tê bì…
  • Mệt mỏi, thiếu năng lượng: Kèm theo các cơn đau nhức người bệnh sẽ bị mệt mỏi thường trực cả về thể chất và tinh thần. Cơn đau khiến họ trở nên cáu bẳn, khó ngủ, ăn không ngon miệng dễ dẫn đến stress sau sinh.

Bệnh viêm khớp sau sinh có nguy hiểm không, có chữa được không?

Theo nhận định của các chuyên gia đầu ngành thì bệnh viêm khớp sau sinh là trạng thái sinh lý của cơ thể có thể tự biến mất sau 6 – 8 tuần. Nếu trong quá trình mang thai mẹ bầu có thói quen sinh hoạt khoa học và duy trì sau khi sinh thì thời gian hồi phục chỉ từ 4 – 6 tháng. Đây là khoảng thời gian để các cơ, dây chằng, khớp trở về trạng thái bình thường giống như trước khi mang thai. Vì vậy, có thể nói viêm đau khớp sau sinh không quá nguy hiểm.

Một số trường hợp sau khi sinh con bị viêm khớp do bệnh lý tiềm ẩn có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm
Một số trường hợp sau khi sinh con bị viêm khớp do bệnh lý tiềm ẩn có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm

Tuy nhiên, đối với một số trường hợp bị viêm khớp sau sinh do bệnh lý nền có liên quan đến xương khớp thì chị em cũng cần lưu ý. Viêm khớp có thể biến chứng thành một số bệnh lý nguy hiểm và trở thành mãn tính.

Bên cạnh đó, viêm khớp khiến phụ nữ gặp nhiều khó khăn trong quá trình sinh hoạt và chăm sóc trẻ nhỏ, ảnh hưởng đến đường cong sinh lý. Vì vậy, khi thấy các biểu hiện viêm khớp người bệnh nên đi thăm khám để sớm biết nguyên nhân, chẩn đoán chính xác và có phương án chữa trị kịp thời.

Tuy viêm khớp sau sinh có thể tự biến mất nhưng tỉ lệ rất thấp, nó phụ thuộc rất nhiều vào thói quen sinh hoạt, vận động và ăn uống thường ngày. Đa phần các trường hợp đau khớp sau sinh đều cần đến sự can thiệp của các phương pháp điều trị Đông y, Tây y hoặc mẹo chữa tại nhà.

BÀI VIẾT HỮU ÍCH:

Hình thức chẩn đoán bệnh

Để chẩn đoán chính xác tình trạng và mức độ viêm khớp sau sinh bác sĩ sẽ chẩn đoán lâm sàng và chỉ định bệnh nhân thực hiện một số xét nghiệm. Cụ thể:

Chẩn đoán dựa trên các triệu chứng lâm sàng

Chẩn đoán lâm sàng dựa trên một số triệu chứng thường gặp để đưa ra kết luận. Một số dấu hiệu chẩn đoán như sau:

  • Người bệnh bị đau các khớp khi vận động, cơn đau tăng dần về đêm hoặc thay đổi thời tiết…
  • Sưng vùng khớp và nóng đỏ do phản ứng viêm khớp gây ra.
  • Khớp bị cứng, khó vận động và di chuyển, rất có thể người bệnh đã bị viêm khớp dạng thấp.
  • Khớp bị biến dạng do sụn khớp bị mòn.
  • Ngoài ra một số trường hợp bị thiếu máu nhẹ, mệt mỏi.

Chẩn đoán cận lâm sàng

Khi các dấu hiệu chẩn đoán lâm sàng không đủ rõ ràng để bác sĩ đưa ra kết luận chính xác thì người bệnh cần thực hiện một số xét nghiệm sau:

  • Xét nghiệm máu để có được các chỉ số như tốc độ lắng máu, CRP, anti CCP, yếu tố thấp RF…
  • Siêu âm vị trí các khớp đang bị đau để xác định những mô mềm đang bị tổn thương xung quanh vùng khớp.
  • Chụp CT cho các trường hợp nghi ngờ bị viêm tủy xương, đau cột sống…
  • Chụp MRI, xạ hình xương để phân tích chính xác các yếu tố gây ảnh hưởng đến vùng khớp.

Phương pháp điều trị viêm khớp sau sinh an toàn

Khi có triệu chứng biểu hiện bị viêm khớp sau sinh, chị em nên đi thăm khám để được chẩn đoán và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. Không nên tự ý sử dụng các loại thuốc gây ảnh hưởng không tốt tới cả mẹ và bé. Một số phương pháp chữa đau khớp sau sinh được bác sĩ khuyên dùng:

Điều trị viêm khớp sau sinh bằng bài thuốc dân gian

Các mẹo dân gian phát huy tác dụng trong những trường hợp bị viêm khớp nhẹ, cơn đau âm ỉ không gây quá nhiều ảnh hưởng tới cuộc sống thường ngày. Khi đó người bệnh có thể áp dụng một số cách điều trị sau:

1. Chữa đau khớp bằng cây chìa vôi

Chìa vôi có tính thanh nhiệt, thải độc cơ thể rất tốt. Bên cạnh đó y học hiện đại còn tìm thấy trong chìa vôi một số thành phần giảm đau và kháng viêm, rất tốt cho người bị bệnh viêm khớp.

Cây chìa vôi, vị thuốc nam tốt cho xương khớp
Cây chìa vôi, vị thuốc nam tốt cho xương khớp

Chuẩn bị: 1 nắm lá chìa vôi, muối biển hạt to.

Thực hiện: 

  • Lá chìa vôi rửa sạch, để ráo nước sau đó vò nát.
  • Cho lá chìa vôi đã vò lên chảo sao cùng với muối hạt to, đảo đến khi nóng thì dừng lại.
  • Cho hỗn hợp vào khăn vải, chườm trực tiếp lên vùng khớp bị viêm, khi nguội có thể đổ ra sao lại rồi đắp tiếp lần nữa. Thực hiện đều đặn hàng ngày sẽ thấy chuyển biến tích cực.

2. Chữa viêm khớp sau sinh bằng củ gừng

Gừng vừa là củ gia vị, vừa là một vị thuốc trong Đông y có vị cay, tính nóng có thể tiêu viêm, giảm sưng nhanh chóng. Ngoài ra, trong gừng có chứa một số thành phần hỗ trợ làm giảm các cơn đau nên có thể sử dụng để chữa viêm khớp sau sinh. Cách làm cụ thể như sau:

Chuẩn bị: Gừng, hành tây, muối biển hạt to, túi vải.

Thực hiện:

  • Gừng và hành tây rửa sạch, thái khoanh tròn mỏng.
  • Muối hạt cho lên chảo rang nóng sau đó bỏ vào trong túi vải, tiếp đến cho gừng và hành tây đã thái vào, buộc lại.
  • Chườm túi vải lên vùng khớp bị đau, thực hiện liên tục trong 7 – 10 ngày.

3. Chữa viêm khớp sau sinh bằng chườm nhiệt

Trị liệu nhiệt là một trong những phương pháp làm giảm đau tại chỗ rất hiệu quả. Phụ nữ sau sinh bị đau khớp có thể áp dụng phương pháp này mỗi ngày bằng cách tắm nước ấm vào buổi sáng hoặc chườm nóng, lạnh bằng túi chườm.

Chườm nhiệt làm giảm nhanh các cơn đau nhức xương khớp sau sinh
Chườm nhiệt làm giảm nhanh các cơn đau nhức xương khớp sau sinh

Chuẩn bị: Nước nóng hoặc đá lạnh.

Thực hiện: 

  • Cách 1: Đổ nước nóng vào bồn tắm, pha với độ ấm vừa phải, cho thêm chút tinh dầu thư giãn sau đó nằm ngâm mình 15 – 20 phút. Nên ngâm nước nóng vào buổi sáng để có kết quả tốt nhất.
  • Cách 2: Cho nước ấm hoặc đá lạnh vào túi chườm, chườm trực tiếp vào vị trí khớp bị đau. Nên di chuyển xoay tròn để vùng mô mềm không bị tổn thương do nhiệt.

Chữa đau khớp sau sinh nở bằng y học hiện đại

Phương pháp này được áp dụng cho những trường hợp phụ nữ bị viêm khớp nặng, cơn đau có cường độ mạnh và diễn ra thường xuyên. Người bệnh có thể được tư vấn sử dụng thuốc hoặc trị liệu vật lý vận động. Cụ thể:

  • Điều trị bằng thuốc: Bác sĩ kê đơn thuốc tùy vào tình trạng của bệnh nhân, một số loại thuốc cơ bản như thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm, thuốc ức chế miễn dịch…
  • Vật lý trị liệu: Người bệnh có thể thực hiện các bài tập trị liệu theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc tham gia điều trị bằng máy móc hiện đại.

Lưu ý: Phụ nữ sau sinh khi điều trị bằng thuốc Tây cần lưu ý làm theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn. Không được tùy ý dùng thuốc bởi thuốc Tây có nhiều thành phần không tốt cho cả mẹ và bé. Nếu đau nhức ở mức độ nhẹ mẹ nên áp dụng các phương pháp điều trị khác để đảm bảo an toàn.

Điều trị đau khớp sau sinh bằng Đông y

Phương án điều trị bằng Đông y được nhiều phụ nữ sau sinh lựa bởi các bài thuốc Đông y là thảo dược thiên nhiên an toàn cho cả mẹ và bé. Không những thế thuốc Đông y còn giúp chị em bồi bổ sức khỏe, nâng cao sức đề kháng tự nhiên. Tham khảo một số bài thuốc xương khớp được chuyên gia khuyên dùng:

  • Bài thuốc với tri mẫu: Kết hợp tri mẫu với quế chi, ngạnh mễ và cam thảo, thạch cao sắc uống mỗi ngày một thang. Bài thuốc này giúp phụ nữ sơ thông kinh lạc, cải thiện tình trạng sưng đau khớp hiệu quả.
  • Bài thuốc xương khớp Đỗ Minh: Đây là bài thuốc gia truyền của dòng họ Đỗ Minh được Bộ Y Tế cho phép lưu hành. Sử dụng các dược liệu quý trong tự nhiên, mạnh xương khớp và gân cốt như tơ hồng, gối hạc, dây đau xương, độc hoạt… Mỗi ngày bệnh nhân sắc 1 thang, uống liên tục trong 2 – 4 tuần, cơn đau sẽ thuyên giảm.
  • Bài thuốc của Bệnh viện xương khớp Quân Dân 102: Sử dụng các nguyên liệu như dây đau xương, phòng phong, quế chi… giúp khu trừ phong thấp, giảm đau nhức. Người bệnh nên kiên trì uống trong 1 tháng.

Khi bị viêm khớp sau sinh nên ăn gì và kiêng gì tốt nhất?

Thời gian điều trị viêm khớp sau sinh nhanh hay chậm một phần phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng của người bệnh. Các bác sĩ có đưa ra một số lời khuyên trong thực đơn hàng ngày của người bệnh như sau:

Người bệnh nên bổ sung:

  • Thực phẩm có chứa nhiều canxi, vitamin D tốt cho xương khớp như bông cải xanh, đậu nành…
  • Đồ ăn có chứa vitamin K như cà rốt, trứng, trái cây sấy khô…
  • Đa dạng món ăn có chứa glucosamine và chondroitin chủ yếu có trong xương động vật. Có thể chế biến thành các món hầm, nước dùng bún phở…
  • Thực phẩm có chứa nhiều omega 3, omega 6 như cá hồi, cá trích, dầu cá hoặc thực phẩm chức năng.
Cá hồi có chứa nhiều omega 3 tốt cho sức khỏe đặc biệt là xương khớp
Cá hồi có chứa nhiều omega 3 tốt cho sức khỏe đặc biệt là xương khớp

Bên cạnh đó người bệnh cũng cần hạn chế sử dụng một số món ăn không tốt cho xương khớp:

  • Không dùng các món ăn cay nóng, có quá nhiều gia vị hoặc đồ ăn quá mặn.
  • Cần tránh xa các đồ ăn gây kích ứng viêm nhiễm như rau muống, đồ nếp, một số loại hải sản…
  • Không nên dùng mỡ động vật để chế biến món ăn, thay vào đó là sử dụng các loại dầu tự nhiên như dầu oliu, dầu hạt cải…

Biện pháp ngăn ngừa viêm khớp sau sinh

Để không phải đối mặt với cơn đau nhức và cảm giác khó chịu khi bị viêm khớp sau sinh thì phụ nữ cần có lối sống khoa học và thay đổi các thói quen xấu thường ngày. Đây là điều cần thiết, bất cứ chị em nào cũng nên tham khảo hướng dẫn của người có kiến thức chuyên môn và thực hiện tại nhà.

Lời khuyên của chuyên gia dành cho phụ nữ mang thai để ngăn ngừa viêm khớp sau sinh gồm có:

  • Nên bổ sung nhiều nước cho cơ thể mỗi ngày, nước giúp thanh lọc cơ thể và tăng khả năng đàn hồi cho các khớp.
  • Kiểm soát cân nặng, không nên ăn quá nhiều dầu mỡ và đồ ngọt, vừa ngăn ngừa tiểu đường thai kỳ, vừa giảm thiểu tỷ lệ viêm khớp sau sinh, bị đau khớp háng sau sinh… cùng nhiều bệnh lý xương khớp khác ở “mẹ bỉm sữa”.
  • Không nên ăn quá mặn hoặc quá nhiều gia vị nêm nếm hàng ngày.
  • Ăn đúng bữa, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái.
  • Nên vận động và tập luyện hàng ngày bằng các bài tập dành riêng cho bà bầu để tăng cường khả năng linh hoạt cho các khớp.
  • Ngoài ra, chị em nên đi thăm khám tổng quan định kỳ để sớm phát hiện các vấn đề liên quan và sớm có phương án xử lý.
Không nên ăn nhiều muối hoặc chế biến món ăn quá mặn gây kích ứng viêm khớp
Không nên ăn nhiều muối hoặc chế biến món ăn quá mặn gây kích ứng viêm khớp

Chữa viêm khớp sau sinh ở đâu tốt nhất?

Dù viêm khớp sau sinh có thể tự khỏi nhưng chị em cũng không nên chủ quan vì không có gì đảm bảo bệnh sẽ không tiến triển theo chiều hướng xấu đi. Tốt nhất, khi gặp phải tình trạng đau, viêm khớp dai dẳng chị em nên đi khám chữa tại các cơ sở uy tín dưới đây:

  • Bệnh viện YHCT xương khớp Quân Dân 102: Viện có áp dụng điều trị kết hợp Đông y và Tây y nhanh chóng loại bỏ tận gốc nguyên nhân gây viêm khớp. Địa chỉ viện tại Hà Nội: Số 7/8/11 đường Lê Quang đạo, Phú Đô, thuộc quận Nam Từ Liêm – Hotline 0888 598 102 Hoặc tại Hồ Chí Minh số 179, đường Nguyễn Văn Thương, phường 25, Bình Thạnh – Hotline 0888 698 102.
  • Bệnh viện E: Nằm ở quận Cầu Giấy, viện E là một trong những địa chỉ được nhiều bệnh nhân tin tưởng và lựa chọn. Khi bị viêm khớp sau sinh chị em có thể đến trực tiếp khoa xương khớp để được thăm khám và chữa trị. Địa chỉ viện tại 87 Trần Cung, Nghĩa Tân, Cầu Giấy, Hà Nội – Hotline 024 3754 3650
  • Bệnh viện Thể dục Thể thao Hà Nội: Đây là địa chỉ chuyên khám chữa xương khớp tại chuyên khoa xương khớp, răng hàm mặt. Bệnh nhân có thể liên hệ bệnh viện theo số điện thoại 024 3785 5188 hoặc đến địa chỉ Đỗ Xuân Hợp, Mỹ Đình, Nam Từ Liêm, Hà Nội.
  • Nhà thuốc Đỗ Minh Đường: Điều trị bệnh viêm khớp sau sinh bằng bài thuốc Đông y gia truyền của dòng họ Đỗ Minh an toàn, hiệu quả. Người bệnh tìm đến nhà thuốc theo các địa chỉ sau: Hà Nội số 37A ngõ 97 Văn Cao, thuộc phường Liễu Giai, Ba Đình – Hotline 0963 302 349 hoặc số 100, Đường D1, P25, Q.Bình Thạnh, HCM – Hotline 0932 088 186 để được tư vấn.

Viêm khớp sau sinh không quá nguy hiểm nhưng có thể làm xáo trộn cuộc sống và sinh hoạt thường ngày của phụ nữ. Vì vậy, các chuyên gia khuyên người bệnh nên đi thăm khám và sớm điều trị, thay đổi thói quen, lối sống khoa học để không gặp phải tình trạng viêm đau khớp.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:

Cập nhật: 6:50 PM , 31/05/2023
7 bài thuốc dân gian chữa viêm khớp cùng chậu giúp “đánh bay” bệnh

7 Bài Thuốc Dân Gian Chữa Viêm Khớp Cùng Chậu Tốt Nhất

Bài thuốc dân gian chữa viêm khớp cùng chậu được lưu truyền từ nhiều đời. Đến nay vẫn giữ vị...
Điều trị viêm quanh khớp vai như thế nào? 3 phương pháp hiệu quả

Điều Trị Viêm Quanh Khớp Vai Thế Nào? 3 Biện Pháp Tốt Nhất 2022

Các biện pháp điều trị viêm quanh khớp vai được áp dụng tùy thuộc vào cơ địa, tình trạng bệnh...
3 cách điều trị đau khớp gối bằng Đông y hiệu quả nhất hiện nay

3 Cách Điều Trị Đau Khớp Gối Bằng Đông Y Hiệu Quả 2022

Điều trị đau khớp gối bằng Đông y ngày càng được nhiều người bệnh tin tưởng sử dụng. Phương pháp...
Đau khớp gối kiêng ăn gì để nhanh khỏi? Lời khuyên của chuyên gia

Đau khớp gối kiêng ăn gì để nhanh khỏi? Lời khuyên của chuyên gia

Việc nắm rõ đau khớp gối kiêng ăn gì hay bổ sung thực phẩm nào cực kỳ quan trọng. Bởi...
Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp khoa học nhất

Kế Hoạch Chăm Sóc Bệnh Nhân Viêm Khớp Dạng Thấp Khoa Học

Xây dựng kế hoạch chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp khoa học, chi tiết rất quan trọng. Bởi...

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chia sẻ
Bỏ qua
Top